Sağlık Sigortasında Deductible Analizi: Düşük mü Yüksek mi

Sağlık sigortası poliçemi ilk kez kendi paramla alacağım yıl, karşıma çıkan teklif tablosunda tek bir satıra saatlerce baktığımı hatırlıyorum: kesinti tutarı. Aynı sigorta şirketi, aynı teminat paketi, ama kesintiyi yükselttiğimde prim gözle görülür şekilde düşüyordu. O gün "en düşük kesinti en güvenli seçenektir" varsayımımın yanlış olduğunu anladım. Doğru cevap, benim bir yıl içinde doktora kaç kez gittiğime bağlıydı.

Aşağıda, kendi karşılaştırmamı yaparken izlediğim sırayı adım adım aktarıyorum. Karar aşamasındaysanız bu sırayı takip etmeniz, tekliflere bakarken kafanızın karışmasını büyük ölçüde engelliyor.

Kesinti (deductible) tam olarak ne demek?

Sağlık sigortası kesinti, poliçe yılı içinde masrafın belirli bir kısmını sizin cebinizden ödemeniz anlamına gelir. Bu tutarı aşan kısmı sigortacı üstlenir. Uygulamada iki biçimini görüyorsunuz:

• Yıllık muafiyet: Belirlenen tutara kadar olan tüm masraf sizde kalır, sonrasında teminat devreye girer.
• Katılım payı (yüzdesel): Her işlemde faturanın örneğin %20'sini siz, kalanını sigortacı öder.

Bu ikisi çoğu poliçede birlikte de bulunabiliyor. Teklifleri karşılaştırırken hangi modelin uygulandığını netleştirmeden prim kıyaslamak, elma ile armut toplamak oluyor.

Adım adım karşılaştırma

1. Geçmiş bir yılınızı kağıda dökün. Ben banka hareketlerimden geriye dönüp saydım: kaç doktor muayenesi, kaç tahkik, kaç görüntüleme, kaç reçete. Tahmin yerine gerçek veriyle başlamak, tüm hesabın omurgası. Aylık harcamalarınızı zaten takip ediyorsanız, sağlık kalemini ayırmak birkaç dakikalık iş.
2. Aynı teminat paketinde en az üç kesinti seviyesi isteyin. Sıfır kesinti, orta kesinti, yüksek kesinti. Şirketten ya da acenteden bunu tek tabloda vermelerini rica edin. Teminat limitleri, anlaşmalı kurum listesi ve ömür boyu yenileme garantisi aynı kalmalı; yoksa fiyat farkı kesintiden değil, teminat farkından geliyor olabilir.
3. Yıllık toplam maliyeti hesaplayın, primi değil. Formül basit: Yıllık prim + o yıl cebinizden çıkacak kesinti = gerçek maliyet. Ben bunu üç senaryoda ayrı ayrı yaptım: hiç hastalanmadığım yıl, normal bir yıl, kötü bir yıl.
4. Başabaş noktasını bulun. Yüksek kesintili poliçenin prim tasarrufu, kesinti farkını karşılıyor mu? Örnek bir mantık: düşük kesintili poliçe yıllık primde 6.000 lira daha pahalıysa ve yüksek kesintili seçenekte cebinizden en fazla 4.000 lira çıkacaksa, kötü senaryoda bile yüksek kesinti kârlı. Sayılar sizde farklı olacak, ama karar kuralı bu.
5. Nakit tamponunuzu kontrol edin. Yüksek kesinti seçmenin tek şartı, o tutarın hesabınızda hazır beklemesi. Bende hazır değilse, kesinti düşük olsa da ilk faturada kredi kartına yükleniyorum ve tüm tasarruf faize gidiyor. Acil durum fonu mantığı burada tam olarak devreye giriyor; 50/30/20 tarzı bir bütçe düzeni kuruyorsanız kesinti tutarını doğrudan tasarruf diliminde ayrı tutmak işe yarıyor.
6. İstisnaları okuyun. Bazı poliçelerde ayakta tedavi kesintiye tabi, yatarak tedavi tamamen teminat altında. Ben bunu fark etmediğim için bir dönem "yüksek kesinti riskli" diye düşünüp gereksiz prim ödedim. Oysa asıl büyük masraf kalemi olan ameliyat tarafında kesinti hiç uygulanmıyordu.
7. Yenileme davranışını sorun. Kesintiyi düşük tutup çok sık hasar bildirmek, bazı şirketlerde ertesi yıl prim artışı olarak geri dönüyor. Uzun vadede kalıcı bir poliçe kurmak istiyorsanız bu soruyu yazılı olarak sormaya değer.

Kabaca hangi profil hangi seviyeye uyar?

Sık yapılan hatalar

• Sadece prime bakmak. Ekrandaki en düşük fiyat, yılın en düşük maliyeti değil. Prim ile kesintiyi toplamadan karar vermek en yaygın hata.
• Kesinti farkını harcamak. Yüksek kesinti seçip tasarruf ettiğiniz primi tatilde eritirseniz, sigortanız değil kumarınız var demektir. O farkı ayrı bir mevduat ya da kısa vadeli araçta tutmak gerekiyor.
• Kesinti ile teminat limitini karıştırmak. Kesinti alt sınır, limit üst sınırdır. İkisini karıştıran biri düşük kesintiyle "her şey ödenir" sanıyor, oysa oda-yemek limiti düşükse fark yine cepten çıkar.
• Anlaşmalı kurum listesini atlamak. Gitmeyi düşündüğünüz h