Kişilerarası Borç Anlaşması: Hukuki Koruma ve Faiz Oranları

Bir arkadaşıma ilk kez ciddi bir miktar borç verdiğimde tek "belgem" WhatsApp'ta yazdığı "sağ ol kardeşim, iki ay içinde hallederim" mesajıydı. Para geri geldi ama araya giren sekiz ay boyunca hem cebim hem arkadaşlığım zorlandı. O günden sonra kural koydum: rakam bir aylık harcama bütçemin üzerindeyse yazılı anlaşma olmadan para vermiyorum. Bu yazıda hangi anlaşma biçimini neden seçtiğimi, faizi nasıl konuştuğumu ve hangi hataları tekrar tekrar gördüğümü anlatıyorum.

Neden yazılı anlaşma "güvensizlik" değil

Yazılı belge, ilişkiyi korumak için var. Sözlü borçta iki taraf da kendi hatırladığı versiyona inanır: biri "faizsiz demiştik" der, diğeri "enflasyon farkı konuşmuştuk" der. Kağıt, hafızanın yerini alır. Ayrıca bir uyuşmazlıkta ispat yükü çoğunlukla parayı verende olduğu için, belgesiz alacak takibi baştan zor bir yola girmek demek.

Adım adım: benim uyguladığım süreç

1. Verebileceğim tutarı bütçemden ayırıyorum. Acil durum fonuma dokunmuyorum. 50/30/20 mantığıyla kurduğum birikim kalemimin dışında, "kaybetsem hayatım aksamaz" dediğim bir tutarla sınırlı kalıyorum. Kredi çekip borç vermek ise kesin sınırım: o kredinin taksitini ben ödemek zorunda kalırım.
2. Amacı ve geri ödeme kaynağını soruyorum. "Nasıl ödeyeceksin?" sorusunun cevabı net değilse, sorun para değil nakit akışıdır. Bu durumda borç vermek yerine kişinin borçlarını sıralamasına yardım etmek, hangi kartın faizinin daha yüksek olduğunu birlikte görmek daha faydalı oluyor.
3. Anlaşma biçimini seçiyorum. Küçük tutarlarda iki nüsha imzalı adi senet/borç sözleşmesi yeterli. Büyük tutarlarda noterde düzenlenen belgeyi tercih ediyorum; çünkü noter onaylı belge ispat gücü açısından rahatlatıcıdır ve tarafların iradesi tanık altında kayda geçer.
4. Metne şu maddeleri koyuyorum: tarafların kimlik ve iletişim bilgileri, tutar (yazıyla ve rakamla), para birimi, verildiği tarih, ödeme takvimi (tek seferde mi, taksitli mi), gecikme halinde ne olacağı, faiz kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı, tebligat adresi ve iki imza. Tutarı elden değil banka üzerinden gönderiyorum; açıklama kısmına "borç" yazıyorum. Bu havale kaydı, senetle birlikte en güçlü ikinci belge.
5. Faizi açık açık konuşuyorum. Kişilerarası borçta faiz mecburi değildir; ama borç anlaşması faiz maddesi yazılı değilse, sonradan "şu kadar faiz istiyorum" demek tartışma yaratır. Ben iki yol izliyorum: yakın aileye faizsiz, tutarı sabit; tanıdık/arkadaş çevresinde ise ya sembolik bir oran ya da "vade sonunda anaparaya ek olarak X TL" biçiminde net bir tutar. Oranı belirlerken referansım kendi alternatif getirim oluyor: o parayı mevduatta ya da bir devlet borçlanma aracında tutsam ne kazanırdım? Fahiş oran hem etik değil hem hukuken tartışmalı; ölçüyü kaçırmamak gerekiyor.
6. Gecikme senaryosunu baştan yazıyorum. "Ödenmezse ne olacak?" sorusunun cevabı belgede varsa, kriz anında kimse şaşırmıyor. Temerrüt hali, yeniden yapılandırma imkânı ve son çare olarak yasal takip yolunun açık olduğu bir cümleyle yazılıyor.
7. Takibi tabloya alıyorum. Ödeme tarihlerini kendi bütçe tablomda ayrı satır olarak tutuyorum; her ödemede karşı tarafa kısa bir "aldım, kalan şu kadar" mesajı atıyorum. Bu mesajlar da bir tür kayıt oluyor.

Karşılaştırma: hangi yöntem hangi durumda

Sık yapılan hatalar

• Faizi ima etmek, yazmamak. "Ufak bir şeyler veririm zaten" cümlesi vade sonunda iki farklı sayıya dönüşüyor.
• Elden nakit vermek. Belgeniz olsa bile ödemenin yapıldığını göstermek zorlaşır; havale/EFT kaydı bu boşluğu kapatır.
• Vade yazmamak. "Eline geçince" ifadesi hukuken de duygusal olarak da belirsizlik üretir. Tarih koyun.
• Kredi çekip borç vermek. Kendi taksit yükünüzü başkasının ödeme disiplinine bağlamış olursunuz. Banka faizini siz ödemeye devam edersiniz.
• Ödemeleri kaydetmemek. Kısmi ödemeler not edilmezse kalan anapara üzerinde tartışma çıkıyor; her taksitin makbuzunu ya da mesaj onayını saklayın.
• Acil durum fonunu boşaltmak. Kendi güvenlik yastığınızı vererek yardım etmek, birkaç ay sonra sizin kredi kartına y